Data publikacji: 3 września 2019 | Data aktualizacji: 4 marca 2026 | 2 minuty czytania
Data publikacji: 3 września 2019 Data aktualizacji: 4 marca 2026 2 minuty czytania
Badanie drożności jajowodów metodą sono-HSG
W skrócie Sonohisterosalpingografia (sono-HSG) jest najmniej inwazyjnym badaniem drożności jajowodów. Polega na uzyskaniu obrazu jamy macicy i jajowodów za pomocą fal ultrasonograficznych. Badanie drożności jajowodów stanowi istotny element diagnostyki niepłodności, ponieważ pozwala ocenić, czy istnieją warunki anatomiczne umożliwiające naturalne zapłodnienie. Sono-HSG umożliwia wykrycie zarówno zaburzeń drożności jajowodów, jak i nieprawidłowości w obrębie jamy macicy, które mogą mieć znaczenie w kontekście trudności z zajściem w ciążę. Uzyskane informacje pomagają lekarzowi w dalszym planowaniu diagnostyki oraz doborze odpowiedniego postępowania, zawsze z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji pacjentki.
Badania Sono HSG, czyli badanie drożności jajowodów, jest wskazane zwłaszcza w celu diagnostyki w kierunku niepłodności kobiet, które nie mogą zajść w ciążę przez dłuższy czas przy regularnych staraniach z partnerem. Za taki stan może bowiem odpowiadać nieprawidłowa drożność jajowodów. Badanie HSG zalecane jest również, gdy lekarz podejrzewa m.in. nieprawidłową budowę macicy, czy też patologiczne zmiany w jamie macicy. Badanie wykonuje się po zakończeniu krwawienia miesiączkowego, zazwyczaj do dnia owulacji.
Wyspecjalizowanym miejscem, które wykonuje takie badanie jest klinika leczenia niepłodności Bocian z placówkami w Białymstoku, Warszawie, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Lublinie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie i Szczecinie.
Jakie badania zrobić przed wykonaniem drożności jajowodów?
Przed badaniem wymagany jest aktualny wynik cytologii. Szczegółowe wymagania dotyczące dokumentacji i ewentualnych badań dodatkowych przekazuje lekarz. W dniu badania drożności jajowodów pacjentka może otrzymać zalecenie wykonania biocenozy pochwy, badania oceniającego skład flory bakteryjnej. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie ewentualnych stanów zapalnych lub infekcji, które mogą stanowić przeciwwskazanie do przeprowadzenia procedury. Lekarz może również zlecić oznaczenie poziomu beta HCG, by wykluczyć ciążę. Wymaz z pochwy oraz próbka krwi są pobierane przez położną lub lekarza i przekazywane do analizy laboratoryjnej. W Klinikach Bocian wyniki dostępne są zazwyczaj już po kilkudziesięciu minutach, dlatego wystarczy, aby pacjentka zgłosiła się do placówki około godzinę przed planowanym badaniem.
Środek przeciwbólowy przed badaniem sono-HSG
Na godzinę przed badaniem sono-HSG zalecane jest, by pacjentka przyjęła środek przeciwbólowy, co powinno częściowo zniwelować niekomfortowe uczucie towarzyszące badaniu. Czasami pacjentka po konsultacji z lekarzem decyduje się na krótkotrwałe znieczulenie ogólne. Zdarza się to jednak rzadko i wiąże się z wykonaniem dodatkowych badań wymaganych w przypadku znieczulenia.
Przebieg badania drożności jajowodów
Badanie sono-HSG, sprawdzające drożność jajowodów, wykonywane jest w gabinecie ginekologicznym i trwa około 10-15 minut. Pacjentka leży na fotelu ginekologicznym, jak przy zwykłym badaniu, a następnie:
lekarz poprzez drogi rodne wprowadza wziernik, który rozsuwa ściany pochwy i uwidacznia szyjkę macicy,
poprzez wziernik wprowadzany jest jednorazowy cewnik,
przez cewnik wstrzykuje się widoczny podczas badania specjalny środek kontrastujący (cieniujący).
Swobodne przedostanie się środka cieniującego do jamy brzusznej świadczy o drożności jajowodów, a wszelkie zaburzenia jego przepływu mogą wskazywać na nieprawidłowości.
Co sprawdza sono-HSG?
Badanie drożności jajowodów (sono-HSG) pozwala ocenić kształt macicy, w tym również rozpoznać wady w jej budowie. Sprawdza drożność jajowodów oraz ich kształt. Poza tym w trakcie badania lekarz może rozpoznać nieprawidłowe zmiany w postaci:
zrostów,
polipów,
mięśniaków podśluzówkowych.
Ocena tych struktur pozwala nie tylko na dokładną analizę przyczyn niepłodności, ale także na zaplanowanie dalszego postępowania diagnostycznego lub leczniczego. W niektórych przypadkach już samo badanie drożności jajowodów metodą sono-HSG może przynieść dodatkowy efekt terapeutyczny, dlatego też niekiedy pełni podwójną rolę – diagnostyczną i wspomagającą leczenie.
Kiedy nie wykonuje się badania sono-HSG?
Podstawowym przeciwwskazaniem do wykonania badania drożności jajowodów jest obecność krwawienia lub plamienia miesiączkowego. Przeprowadzenie procedury w trakcie menstruacji może skutkować przedostaniem się kontrastu do naczyń błony śluzowej macicy. Z kolei wykonanie HSG lub sono-HSG bezpośrednio przed spodziewaną miesiączką może zafałszować wynik – ze względu na zmiany hormonalne zachodzące w końcowej fazie cyklu. Badanie drożności jajowodów nie jest przeprowadzane u kobiet w ciąży. Obecność kontrastu przemieszczającego się przez drogi rodne mogłaby zwiększyć ryzyko poronienia. Kolejnym przeciwwskazaniem do wykonania HSG lub sono-HSG są ostre stany zapalne w obrębie narządów rodnych. Przeprowadzenie badania w takim przypadku mogłoby przyczynić się do rozsiewu infekcji w obrębie miednicy mniejszej. Z tego względu u pacjentek z rozpoznanym stanem zapalnym najpierw wdraża się odpowiednie leczenie, a dopiero po jego zakończeniu i ustąpieniu objawów możliwe jest bezpieczne wykonanie badania drożności jajowodów. U części pacjentek może wystąpić nadwrażliwość na środek kontrastowy stosowany podczas badania. W przypadku sono-HSG możliwe jest jednak zastosowanie alternatywy, zamiast tradycyjnego kontrastu, lekarz może użyć roztworu soli fizjologicznej, co minimalizuje ryzyko reakcji alergicznej.
Udrożnienie jajowodów w trakcie sono-HSG – jak to się dzieje?
Zdarza się, że przepływający pod ciśnieniem środek kontrastujący udrażnia jajowody, doprowadzając do „oczyszczenia” jajowodów. Tym samym badanie sono-HSG może pełnić dodatkowo funkcję terapeutyczną, jako zabieg udrażniający jajowody. Niekiedy, aby udrożnić jajowody, konieczny może być zabieg wykonywany metodą laparoskopii ginekologicznej.
Czym jest niedrożność jajowodu?
Niedrożność jajowodu to stan, w którym dochodzi do częściowego lub całkowitego zamknięcia światła jajowodu, uniemożliwiającego prawidłowy transport komórki jajowej, plemników lub zarodka. Zmiana ta może dotyczyć jednego lub obu jajowodów oraz mieć charakter proksymalny (w odcinku bliższym macicy) lub dystalny (w okolicy strzępków jajowodu). W zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania, niedrożność może być przejściowa – np. związana ze skurczem jajowodu – lub trwała, spowodowana zmianami zapalnymi, zrostami lub uszkodzeniem śluzówki jajowodu.
– W praktyce klinicznej często spotykamy się z sytuacją, w której niedrożność jajowodów nie daje żadnych objawów i przez długi czas pozostaje nierozpoznana. Tymczasem jest to jedna z częstszych przyczyn niepłodności kobiecej i odpowiada za około 30% przypadków niepłodności partnerskiej. Dlatego badania oceniające drożność jajowodów, takie jak sono-HSG, odgrywają ważną rolę w diagnostyce – podkreśla dr n. med. Bartosz Pietrzycki, specjalista ginekologii i położnictwa z Kliniki Bocian w Białymstoku.
Przyczyny niedrożności jajowodów
Niedrożność jajowodów najczęściej rozwija się w następstwie przebytych procesów zapalnych lub zmian chorobowych, które prowadzą do uszkodzenia śluzówki jajowodów albo powstania zrostów zaburzających ich prawidłową budowę i funkcję. W wielu przypadkach zmiany te narastają stopniowo i nie dają jednoznacznych objawów, dlatego ich przyczyna bywa rozpoznawana dopiero na etapie pogłębionej diagnostyki niepłodności.
Najczęstsze przyczyny niedrożności jajowodów
Przyczyna
Wyjaśnienie
Stany zapalne narządu rodnego
Przebyte stany zapalne, w tym zakażenia przenoszone drogą płciową, mogą prowadzić do uszkodzenia śluzówki jajowodów oraz powstawania zrostów, nawet jeśli przebiegały skąpoobjawowo lub bezobjawowo.
Endometrioza
Ogniska endometriozy oraz towarzyszące im zrosty mogą zaburzać prawidłową anatomię jajowodów i ich funkcję, szczególnie w bardziej zaawansowanych postaciach choroby.
Przebyte zabiegi operacyjne
Operacje wykonywane w obrębie miednicy mniejszej lub jamy brzusznej, w tym zabiegi ginekologiczne czy operacje z powodu zapalenia wyrostka robaczkowego, mogą sprzyjać powstawaniu zrostów w obrębie jajowodów.
Przebyta ciąża pozamaciczna
Ciąża pozamaciczna może prowadzić do trwałych zmian strukturalnych jajowodu, które wpływają na jego drożność i prawidłową funkcję.
Wodniaki jajowodów
Wodniaki jajowodów to patologiczne poszerzenie jajowodu wypełnione płynem, które może zaburzać jego drożność oraz funkcję transportową.
Charakter, lokalizacja oraz stopień zaawansowania zmian mają istotne znaczenie dla dalszego postępowania diagnostycznego i wyboru odpowiedniej metody leczenia, dlatego ustalenie przyczyny niedrożności jajowodów stanowi istotny element diagnostyki niepłodności.
Wynik badania drożności jajowodów
Pacjentka w trakcie badania drożności jajowodów metodą sono-HSG jest na bieżąco informowana przez lekarza o przebiegu badania oraz obserwowanym obrazie w badaniu ultrasonograficznym. Po zakończeniu procedury pacjentka otrzymuje wynik w postaci opisu badania, który stanowi element dokumentacji medycznej. Lekarz przekazuje również informacje dotyczące dalszych zaleceń, uwzględniając indywidualną sytuację kliniczną pacjentki.
Czy można zajść w ciążę z niedrożnymi jajowodami?
Możliwość zajścia w ciążę w przypadku niedrożnych jajowodów zależy od charakteru i zakresu zmian. Niedrożność może dotyczyć jednego lub obu jajowodów oraz mieć różny stopień nasilenia, co wpływa na dalsze postępowanie diagnostyczne. W części przypadków, przy zachowanej drożności jednego jajowodu, naturalna ciąża może być możliwa, jednak każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny przez lekarza. Przy obustronnej niedrożności jajowodów naturalne zapłodnienie jest zazwyczaj utrudnione, dlatego kluczowe znaczenie ma właściwa diagnostyka oraz omówienie dostępnych możliwości dalszego postępowania. Decyzje dotyczące kolejnych etapów zawsze podejmowane są indywidualnie, z uwzględnieniem pełnego obrazu klinicznego pacjentki.
Czy do in vitro trzeba mieć drożne jajowody?
W przypadku niedrożności jajowodów problemem nie jest sama możliwość uzyskania komórek jajowych czy plemników, ale brak drogi, którą mogłyby się one ze sobą połączyć. Zapłodnienie pozaustrojowe omija ten etap, ponieważ do zapłodnienia dochodzi poza organizmem kobiety. Z tego względu w trakcie diagnostyki niepłodności niedrożność jajowodów może być jedną z sytuacji, w których lekarz bierze pod uwagę zastosowanie in vitro . Każdorazowo decyzja podejmowana jest indywidualnie, na podstawie pełnej diagnostyki i oceny sytuacji klinicznej pacjentki.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
1
Co to za badanie sono HSG?
Sono-HSG to badanie ultrasonograficzne wykonywane w celu oceny drożności jajowodów. Polega na podaniu do jamy macicy specjalnego środka kontrastującego i obserwacji jego przepływu w badaniu USG. Jest stosowane w diagnostyce niepłodności jako metoda obrazowa.
2
Jak przebiega badanie sono-HSG?
Badanie sono-HSG wykonywane jest w warunkach ambulatoryjnych. Polega na podaniu do jamy macicy specjalnego środka kontrastującego oraz obserwacji uzyskanego obrazu w badaniu ultrasonograficznym. Procedura nie wymaga hospitalizacji i trwa zwykle kilkanaście minut.
3
Czym się różni HSG od sono-HSG?
Klasyczne HSG wykonywane jest z użyciem promieniowania rentgenowskiego, natomiast sono-HSG opiera się na badaniu ultrasonograficznym. Obie metody służą ocenie drożności jajowodów, jednak różnią się techniką wykonania oraz rodzajem stosowanego kontrastu.
4
Jak przygotować się do badania Sono-HSG?
Przygotowanie do badania sono-HSG polega na zastosowaniu się do zaleceń lekarza, które mogą obejmować m.in. termin wykonania badania, ewentualne przyjmowanie leków lub konieczność wykonania dodatkowych badań np. cytologii, biocenozy pochwy, testu betaHCG.
5
Czy badanie sono HSG boli?
Odczucia podczas badania sono-HSG są indywidualne. U części pacjentek badanie może wiązać się z dyskomfortem lub krótkotrwałym bólem, u innych przebiega bez większych dolegliwości.
6
Ile trwa zabieg sono HSG?
Samo badanie sono-HSG trwa zwykle kilkanaście minut. Cała wizyta może być nieco dłuższa i obejmować przygotowanie do badania oraz krótką rozmowę z lekarzem po jego zakończeniu.
7
Czy sono-HSG jest bezpieczne?
Sono-HSG jest powszechnie stosowaną metodą diagnostyczną. Jak każde badanie medyczne, może wiązać się z niewielkim ryzykiem działań niepożądanych, dlatego przed jego wykonaniem lekarz ocenia zasadność i bezpieczeństwo procedury w danej sytuacji klinicznej.
8
Ile kosztuje badanie sono HSG?
Aktualny cennik badań, w tym sono HSG, wykonywanych w poszczególnych placówkach Klinik Bocian dostępny jest na naszej stronie internetowej. Szczegółowych informacji udziela również rejestracja placówki.
9
Czy sono-HSG może poprawić drożność jajowodów?
W niektórych przypadkach obserwuje się, że samo wykonanie badania sono-HSG wiąże się z czasowym udrożnieniem jajowodów. Efekt ten nie jest jednak celem badania i nie występuje u wszystkich pacjentek.
10
Czy można współżyć przed badaniem drożności jajowodów?
W cyklu, w którym planowane jest wykonanie badania sono-HSG, zaleca się powstrzymanie od współżycia od zakończenia miesiączki do momentu badania. Ma to na celu wykluczenie ciąży oraz zmniejszenie ryzyka infekcji, które mogłyby wpłynąć na bezpieczeństwo procedury lub wiarygodność wyniku. Szczegółowe zalecenia zawsze przekazuje lekarz.
11
Ile dni po sono-HSG można współżyć?
Współżycie po badaniu sono-HSG zazwyczaj jest odradzane przez co najmniej 2–3 dni, w zależności od przebiegu badania, występowania ewentualnych dolegliwości (np. plamienia, bólu) oraz indywidualnych zaleceń lekarza.
12
Czy po badaniu sono-HSG można iść do pracy?
W większości przypadków po badaniu drożności jajowodów pacjentka może wrócić do codziennych aktywności, w tym do pracy. W przypadku wystąpienia dolegliwości lub wątpliwości dotyczących samopoczucia, pacjentka powinna postępować zgodnie z indywidualnymi zaleceniami przekazanymi przez lekarza.
13
Co jeśli jajowody są niedrożne?
W przypadku niedrożności jajowodów dalsze postępowanie zależy od stopnia i lokalizacji zmian. Jeśli niedrożny jest tylko jeden jajowód – ciąża naturalna może być możliwa. Przy obustronnej niedrożności najczęściej rozważa się leczenie operacyjne lub zapłodnienie in vitro. Ostateczne decyzje podejmowane są przez lekarza po analizie całego obrazu klinicznego pacjentki.
14
Czy po drożności jajowodów można zajść w ciążę?
Badanie drożności jajowodów jest elementem diagnostyki niepłodności. Samo jego wykonanie nie gwarantuje zajścia w ciążę, jednak może stanowić ważny etap w dalszym planowaniu postępowania diagnostycznego lub leczniczego.
15
Czy niedrożność jajowodów zawsze oznacza konieczność in vitro?
Niedrożność jajowodów nie zawsze oznacza konieczność in vitro. Jeśli choć jeden jajowód jest drożny, możliwa jest ciąża naturalna. In vitro rozważa się głównie przy niedrożności obustronnej. Decyzję podejmuje lekarz po analizie całej diagnostyki.
Źródła
European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE). Zalecane postępowanie terapeutyczne w rozrodzie wspomaganym – stanowisko ESHRE. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego 2006–2011, streszczenie, czerwiec 2008.
Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu i Embriologii; Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników. Diagnostyka i leczenie niepłodności – rekomendacje PTMRiE oraz PTGP.
Ginekologia i Perinatologia Praktyczna. 2018; 3(3):112–140.
Kallen AN, Kodaman PH. Rozpoznanie i leczenie niepłodności spowodowanej czynnikiem jajowodowym. W: Infertility, red. E. Seli, 2011.
Polskie Towarzystwo Ginekologiczne. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności – skrót. Warszawa; październik 2011.
CooperSurgical. Sono HSG and SIS Procedure Guide. Office-based tubal patency and uterine evaluation. Trumbull (CT): CooperSurgical.
Specjalista ginekologii i położnictwa, lekarz Kliniki Bocian w Białymstoku. Zajmuje się diagnostyką i leczeniem niepłodności, w tym z wykorzystaniem metod zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro). Zastępca Dyrektora Medycznego Klinik Bocian.
Sono HSG i niedrożność jajowodów
Ekspert: dr n. med. Grzegorz Mrugacz, dyrektor medyczny Kliniki Bocian. Jest specjalistą ds. diagnostyki i leczenia niepłodności metodami wspomaganego rozrodu – in vitro.
